Dziewiętnastowieczny cmentarz łomżyński

     Właśnie minął 1 listopada i tak jakoś  nastroiło mnie na napisanie tego posta. Niektórzy pomyślą, że to dziwne, ale ja bardzo lubię spacery po starych cmentarzach, może dlatego, że właśnie na takim cmentarzu leżą moi bliscy. W moim rodzinnym mieście przy ulicy Kopernika usytuowany jest zespół cmentarzy wyznaniowych i komunalnych. Jest  to obiekt zabytkowy, wpisany do rejestru zabytków w 1985 roku. W skład nekropolii wchodzą trzy cmentarze: prawosławny, rzymskokatolicki i ewangelicko-augsburski. Niegdyś granice pomiędzy parcelami przeznaczonymi na poszczególne wyznania były dość wyraźne, obecnie się zatarły. Jego powstanie datuje się na 1801 rok. Stawia go to w gronie najstarszych  cmentarzy  w  Polsce. Ma 27 lat mniej niż najstarszy  cmentarz  w  Polsce  znajdujący  się  w  Płocku  i   jedynie   11   lat   mniej  niż  najsłynniejszy   cmentarz   Powązkowski w Warszawie. No cóż, nie pochowani są na nim tak znani i zasłużeni dla kraju obywatele jak na Powązkach, ale znajduje się na nim około 560 zabytkowych nagrobków. Znaleźć na nim można naprawdę stare i urocze rzeźby dekorujące groby zmarłych, przepięknie kute ogrodzenia czy kapliczki. Na cmentarzu odnaleźć można grób Jakuba Wagi botanika i autora dzieła Flora Polska, pisarza Feliksa Bernatowicza autora powieści Pojata, córka Lezdejki. Jest też grób pastora Karola-Kacpra Mikulskiego, który 15 lipca 1899 roku udzielił ślubu Józefowi Piłsudskiemu z Marią z domu Koplewską. Uroczystość odbyła się w luterańskim kościele we wsi Paproć Duża leżącej niedaleko Zambrowa.

img_3301 img_3299 img_3297img_3231

img_3232 img_3241 img_3288

 img_3250

     Blisko muru od strony ulicy Kopernika stoi zbudowana w formie rotundy zabytkowa kaplica grobowa Śmiarowskich z 1838 roku.

Kaplica Śmiarowskich

Kaplica Śmiarowskich

Kaplica Śmiarowskich

Kaplica Śmiarowskich

    Najwyższą budowlą jest dawna kaplica prawosławna z 1906 roku, a obecnie kaplica rzymskokatolicka.

Kaplica cmentarna

Kaplica cmentarna

     Nie brakuje też grobów powstańców, żołnierzy, ofiar pierwszej i drugiej wojny światowej. Groby znajdujące się na cmentarzu, są odzwierciedleniem obrazu mieszkańców miasta zróżnicowanych pod względem nie tylko wyznaniowym, ale i społecznym. Spoczywają na nim osoby znane, zasłużone dla miasta, wykształcone, ale też zwykli, nie znani szerszemu gronu mieszkańcy Łomży.

     Spacerując po cmentarzu można zobaczyć przepiękne, stare pomniki najmłodszych mieszkańców Łomży z figurkami postaci dzieci lub aniołów.

Grób czteroletniej Jadwigi z roku

    Są też groby z napisami pisanymi cyrylicą lub po niemiecku.

Grób z napisami cyrylicą

Grób z napisami cyrylicą

Grób z napisami cyrylicą

Grób z napisami cyrylicą

Grób z napisami po niemiecku

Grób z napisami po niemiecku

     Oglądając kiedyś film o łomżyńskim cmentarzu, usłyszałam, że Jerzy Waldorf nazwał go Czarną Perłą Północnego Mazowsza.

     Głównym wejściem na cmentarz jest trójdzielna brama z 1879 roku, dawniej stanowiąca wejście na cmentarz rzymsko-katolicki. Idąc ulicą Mikołaja Kopernika po prawej stronie bramy stoi zabytkowy dom grabarza z 1853 roku.

     Nieco dalej jest kolejne przejście na cmentarz i  znajduje się tam  również trójdzielna brama postawiona w 1879 roku, która prowadziła na cmentarz ewangelicki. Zaraz za bramą, z prawej strony mieści się dawna niewielka kaplica ewangelicka z 1844 roku, obecnie jest tam dom pogrzebowy.

Wejście na dawny cmentarz ewangelicki

Wejście na dawny cmentarz ewangelicki

     Tuż za bramą główną, po obu stronach alejki stoją  pomniki z postacią Maryi.

Pomnik przy bramie głównej

Pomnik przy bramie głównej

     Od 1986 roku znani łomżanie  uczestniczą  w  kweście, mającej  na  celu  pozyskanie  funduszy  na renowację zabytkowych grobów. I rzeczywiście z roku na rok przybywa odrestaurowanych pomników. Na cmentarzu chowa się już głównie osoby mające groby rodzinne. Nie ma nowych miejsc pochówku.

     Na cmentarzu rosną stare drzewa, w większości brak jest asfaltowych czy wykładanych kostką alejek. Może w czasie deszczu robi się błoto, ale taki wygląd harmonizuje ze starymi nagrobkami. Do niektórych pomników trudno jest dojść, tak gęsto stoją jeden obok drugiego. Zapewniam, że warto jest poświęcić nieco czasu, aby pospacerować po łomżyńskim cmentarzu.

Dodaj komentarz